Noam Chomsky
- Born
- 1928
Noam Chomsky là nhà ngôn ngữ học, triết gia và nhà trí thức công chúng Mỹ, có ảnh hưởng lớn đến ngôn ngữ học hiện đại, triết học phân tích và khoa học nhận thức, đồng thời là một nhà bình luận chính trị - xã hội nổi tiếng. Sinh tại Philadelphia trong gia đình người Do Thái nhập cư từ Đông Âu, ông học tại Đại học Pennsylvania, sau đó là thành viên Society of Fellows tại Harvard. Luận án tiến sĩ hoàn thành năm 1955; tại MIT, ông phát triển lý thuyết ngữ pháp tạo sinh và những ý tưởng về cấu trúc phổ quát của ngôn ngữ. Syntactic Structures (1957) trở thành một văn bản bước ngoặt, góp phần thúc đẩy cuộc "cách mạng nhận thức" chống lại cách giải thích hành vi thuần túy về ngôn ngữ. Trong nhiều thập niên, Chomsky tiếp tục phát triển các mô hình ngữ pháp, từ ngữ pháp biến đổi đến chương trình tối giản, đồng thời có đóng góp được biết đến rộng rãi như hệ phân cấp Chomsky. Song song với học thuật, ông trở thành tiếng nói phản chiến từ thời chiến tranh Việt Nam; bài The Responsibility of Intellectuals năm 1967 giúp đưa ông vào trung tâm của cánh tả mới ở Mỹ. Ông nhiều lần bị bắt trong các cuộc phản đối và từng có tên trong danh sách đối thủ của chính quyền Nixon. Cùng Edward S. Herman, Chomsky xây dựng "mô hình tuyên truyền" trong Manufacturing Consent để phân tích cách truyền thông đại chúng chịu ảnh hưởng bởi quyền lực kinh tế và chính trị. Ông còn viết và diễn thuyết nhiều về Đông Timor, chiến tranh Iraq, phong trào Occupy và vấn đề Israel-Palestine. Một số lập trường của Chomsky về tự do ngôn luận và các tranh luận chính trị tạo ra phản ứng gay gắt, nhưng ảnh hưởng của ông vẫn trải rộng từ ngôn ngữ học, triết học đến phê bình truyền thông. Sau nhiều thập niên ở MIT, ông tiếp tục hoạt động học thuật tại Đại học Arizona từ năm 2017. Trong học thuật, Chomsky ưu tiên cấu trúc lập luận chặt và khái niệm hóa hệ thống. Trong chính luận, giọng văn thường trực diện, tích lũy dẫn chứng và đối chiếu phát ngôn chính thức với dữ kiện để phê phán quyền lực nhà nước, truyền thông và chính sách đối ngoại.
- Awards received
- 1 award
- Academic title
- Nam
